img

تاثیر اينترنت اشياء (IoT) در مديريت بهینه بحران

/
/
/

چكيده
در سالهاي اخير به منظور پشتيباني از مديريت بحران، تمايل و رشد فزاينده اي در استفاده از فناوري اطلاعات(IT) را شاهد بوده ايم. تجربيات بدست آمده از شرایط اضطراری گوناگون، اعم از بلاياي طبيعي و بحران‌های انسان ساز گرفته تا ناآرامي‌ها و شورش هاي سياسي و اجتماعي و بحران هاي مالي و اقتصادي نشان داده است كه چگونه ظهور تكنولوژي هاي نوین شبكه، و بطور كلي دستاوردهاي حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات بطور قابل توجهي باعث تغيير در روش ارائه اطلاعات در زمینه مديريت شرایط اضطراری شده و در حوزه هايي نظير تصميم گیری ، حافظه سازماني ، مديريت دانش ، به اشتراك گذاري اطلاعات، ارتباطات، هماهنگي و هوشياري لحظه ای (مبتنی بر وضعیت و موقعيت) باعث افزایش و بهبود كارايي مدیریت در شرایط اضطراری گرديده است. از ميان تكنولوژي هاي نوين مي توان از شبكه هاي اجتماعي ، اينترنت اشياء و داده هاي بزرگ نام برد كه در این مقاله ضمن اشاره به نقش اینترنت اشیاء در مدیریت بحران به تاثیر شگرف این تکنولوژی در مبحث مدیریت شرایط اضطراری پرداخته تا بتوان به عنوان نمونه ای برای استفاده در سازمان‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کليدي:
اینترنت اشیاء، مدیریت بحران، مدیریت شرایط اضطراری، تکنولوژی، ارتباطات، فناوری اطلاعات

۱- مقدمه
۱-۱- بحران
از بحران تعاریف مختلفی شده است. بحران از ریشه یونانی Krisis به معنی تصمیم عاجل می‌آید. بحران عبارت است از ﺑﻲﻧﻈﻤﻲ ﺟﺪي ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه در ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻳﻚ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ اﺟﺘﻤﺎع ﻛﻪ در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺧﺴﺎرات و ﺗﺎﺛﻴﺮات ﮔﺴﺘﺮده اﻧﺴﺎﻧﻲ، ﻣﺎﻟﻲ، اﻗﺘﺼﺎدي ﻳﺎ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻛﻪ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻳﺎ اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺮاي ﺳﺎزﮔﺎري و اﻧﻄﺒﺎق ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ در اﺧﺘﻴﺎر ﺧﻮدش ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.
ﺑﺤﺮانﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺘﻴﺠﻪ اي از ﺗﺮﻛﻴﺐ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ، ﺷﺮاﻳﻂ و وﺿﻌﻴﺖﻫﺎﻳﻲ از آﺳﻴﺐﭘﺬﻳﺮي ﻛﻪ اﻛﻨﻮن وﺟﻮد دارد، و ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻳﺎ ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻧﺎﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎ ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﺎ ﻋﻮاﻗﺐ ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺎﻟﻘﻮه، ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ. ﺗﺎﺛﻴﺮات ﺑﺤﺮان ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺷﺎﻣﻞ: ﺧﺴﺎرات ﺟﺎﻧﻲ، ﺟﺮاﺣﺎت، ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎ و ﺳﺎﻳﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ، رواﻧﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻧﺴﺎن و ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﺴﺎرت ﺑﻪ اﻣﻮال، ﻧﺎﺑﻮدي داراﻳﻲﻫﺎ، ﺧﺴﺎرت ﺑﻪ روﻧﺪ اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت، اﺧﺘﻼﻻت و ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻧﺤﻄﺎط و ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﮔﺮدد.

۱-۲- مدیریت شرایط اضطراری
ﺳﺎزﻣﺎندهی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ نمودن ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺴﻮﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻛﻠﻴﻪ ﻧﻤﻮدﻫﺎ و وﺿﻌﻴﺖ ﻫﺎي ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاري، ﺧﺼﻮﺻﺎ، آﻣﺎدﮔﻲ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﮔﺎم ﻫﺎي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ و ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻲ اﺣﻴﺎ، ﺑﺎزﺗﻮاﻧﻲ و ﺑﺎزﺳﺎزي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاري در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه و دﺧﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﻃﺮح ﻫﺎ و ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي و ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﻤﺎردن و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻫﺪاﻳﺖ و راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﺗﻼﺷﻬﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎي دوﻟﺖ، ﻣﻮﺳﺴﺎت داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ و ﺧﺼﻮﺻﻲ ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﻫﺎﻳﻲ ﺟﺎﻣﻊ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر واﻛﻨﺶ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﻃﻴﻒ ﻫﺎي ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪي ﻫﺎي ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاري ﻣﻲ ﮔﺮدد. واژه «ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان» ﮔﺎﻫﻲ اوﻗﺎت ﺑﺠﺎي ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاري ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد (۲۰۰۹ UNISDR Terminology on Disaster Risk Reduction).
بسیاری از این طرح‌ها و روش‌ها در قالب شیوه نامه ها، آیین نامه، قوانین و مقررات و یا استانداردها مورد استفاده ارگان‌های دولتی و یا غیر دولتی می‌باشد ولی همانگونه که می‌دانیم موفقیت همه آنها بستگی به میزان آمادگی و تجربه کابران و پاسخ دهندگان خواهد داشت و در صورت بروز کوچکترین خطا – چه انسانی و چه برنامه ای – امکان تبدیل یک رویداد کوچک به شرایطی اضطراری و یا فاجعه بار بسیار محتمل خواهد بود. اگرچه برای جلوگیری از بروز شرايط اضطراري، به پروتکل‌های ایمنی و مقررات کامل تر و بهتری نیازمندیم ولی چه اتفاقی می‌افتاد اگر در صورت بروز خطا یا مشکل، کل سیستم بصورت هوشمندانه تصمیم گیری کرده و برای رفع خطا یا جلوگیری از مشکل و یا حداقل اعلام هشدار عمل
می نمود. آیا این بهترین روش برای جلوگیری از بروز شرایط اضطراری نیست؟ در این مقاله به بررسی کلی تکنولوژی اینترنت اشیاء و اینکه چگونه می‌توان از این تکنولوژی برای افزایش توانایی و بهینه سازی مدیریت شرایط اضطراری استفاده نمود پرداخته شده است.

۲- سیستمهای اطلاعاتی (IS)
سیستمهای اطلاعاتی به مجموعه ای از سخت افزارها، نرم افزارها و تکنولوژی‌ها و منابع وابسته گفته می‌شود که با یکدیگر یکپارچه و سازماندهی شده، و زمینه جمع آوری، ذخیره سازی، پردازش، تولید و تبادل اطلاعات را به صورت مکانیزه فراهم می‌آورد و خروجی نهایی این سیستم ها، اطلاعات و دانش لازم جهت برنامه ریزی و مدیریت می‌باشد. از میان سیستمهای اطلاعاتی که می‌توانند در مدیریت بحران نقش مهمی را ایفا کنند می‌توان به سیستمهای اطلاعات مدیریتی (MIS)، سیستمهای اطلاعات جغرافیایی (GIS)، سیستمهای اطلاعات اسنادی (DIS)، سیستمهای اطلاعات ارتباطی (CIS) اشاره نمود.
عموما عدم اقدام بموقع و مناسب از سوی پاسخ دهندگان در زمان وقوع بحران– صرفنظر از منشا آن (انسانی، تکنولوژیکی و یا طبیعی) – باعث بروز خسارات جانی و مالی فراوان خواهد شد. از بین عوامل مختلف، آگاهی موقعیتی و پشتیبانی تصمیم گیری مناسب جزو فاکتورهای مهم برای به حداقل رساندن خسارات و نجات جان انسانها می‌باشند که این موضوع را به وضوح می‌توان در حوادث فاجعه باری نظیر حوادث بوپال هند و ۱۱ سپتامبر امریکا مشاهده نمود. بدین منظور توسعه سیستم اطلاعات کارامد که بتواند بوسیله ارتقای آگاهی موقعیتی پاسخ دهندگان از آنان پشتیبانی نموده و منجر به تصمیم سازی بهتر در شرایط اضطراری گردد امری اجتناب ناپذیر خواهد بود.

چالش‌های بکارگیری نوآوری در اینترنت اشیاء

۳- معرفی RFID
RFID به مفهوم استفاده از سیگنالهای رادیویی برای شناسایی خودکار یک شیء بر اساس ذخیره سازی و بازیابی داده از راه دور می‌باشد (Lee et al., 2006).
بطور کلی فناوریRFID از تجهیزاتی مانند برچسب شامل برچسب‌های فعال و نیمه فعال و غیر فعال، برچسب خوان، آنتن، نرم افزار مدیریت اطلاعات و بانک اطلاعاتی برای پیاده سازی کمک می‌گیرد.
امواج رادیویی اطلاعات را بین فرستنده و گیرنده جابجا می‌کنند. به قـطعه ارسال کننده اطلاعات، برچسب و به قطعه دریافت کننده اطلاعات، خواننده یا برچسب خوان گفـته می‌شود. برچسبهای فعال، انرژی مورد نیاز خود را از باتری هـمراهـشان دریافـت می‌کنند درحالیکه برچسبهای غـیر فعال به خودی خود دارای منبع انرژی نبوده و برای بکار افـتادن باید از انرژی امواج الکترومغناطیسی منتشر شده از برچسب خوان استفاده نمایند و البته محدوده و دامنه خواندن کمتری نسبت به برچسب‌های فعال دارند (Fine et al., 2006).
برچسبهای غـیرفـعال قـیمت کم و طول عـمر زیادی دارند و ابعادشان نیز کوچک است. نوع دیگری از برچسب نیز برچسب نیمه غیر فعال می‌باشد که علاوه بر استفاده از باطری داخلی اش، میتواند از انرژی امواج منتشر شده از برچسب خوان نیز استفاده نماید. در این مقاله تمرکز بر روی برچسب‌های غیر فعال قرار داده شده است.
آنتن جهت انتقال سیگنالهای رادیویی بین برچسب خوان و برچسب استفاده می‌شود. نرم افزار مدیریت اطلاعات نیز به منظور پردازش داده‌های جمع آوری شده وجود دارد.
این نرم افزار خاص که معمولا بر روی یک سرور محلی می‌باشد این امکان را می‌دهد تا داده‌های رد و بدل شده با برچسب خوان جمع آوری و مورد پردازش قرار گیرند و در صورت نیاز در بانک اطلاعاتی ذخیره و بازیابی شوند.
مجهز نمودن فناوری‌های RFID و وایرلس (بی سیم) می‌تواند روش و راه حلی برای دستیابی به اینترنت اشیاء باشد.

۴- اﯾﻨﺘﺮﻧﺖِ اﺷﯿﺎء (Internet of Things)
«اﯾﻨﺘﺮﻧﺖِاﺷﯿﺎء» ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺟﺪﯾﺪ در دﻧﯿﺎی ﻓﻨﺎوری و ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﺳﺖ. ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ «اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺷﯿﺎء» ﻓﻨﺎوری ﻣﺪرﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮدی (اﻧﺴﺎن، ﺣﯿﻮان و ﯾﺎ اﺷﯿﺎء) ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ارﺳﺎل داده از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎی ارﺗﺒﺎﻃﯽ، اﻋﻢ از اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﯾﺎ اﯾﻨﺘﺮاﻧﺖ، ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮔﺮدد. اینترنت اشیاء در واقع زیرساختی از شبکه دینامیکی خود تنظیم شونده با پروتکل‌های ارتباطی استاندارد و سازگار است که در آن اشیاء فیزیکی و مجازی، دارای هویت، ویژگی‌های فیزیکی و شخصیت‌های مجازی
می باشند و بصورت یکپارچه درون زیرساخت اطلاعاتی تجمیع شده اند.
هدف اینترنت اشیاء، خلق محیطی است که در آن اطلاعات پایه دریافتی از هریک از کنشگران مستقل متصل به شبکه را بتوان بصورت موثر و در همان لحظه برای دیگران به اشتراک گذاشت. بدین ترتیب افزایش موثر توانایی جمع آوری و به اشتراک گذاری داده‌ها باعث افزایش پشتیبانی از تصمیم سازی ایده آل خواهد گردید. اینترنت اشیاء با داشتن قابلیت به روز رسانی لحظه ای از وضعیت ها، نیازها، و سایر اطلاعات می‌تواند امکان سازگار نمودن گردش کار پویا را فراهم نماید.
به بیان ساده تر، اينترنت اشياء مجموعه اي است از حسگرها يا فعالگرهاي نصب شده در اشياء فيزيكي مختلف كه با استفاده از شبكه هاي بي سيم و باسيم از طريق پروتكل هاي شبكه اينترنت و با رعایت استاندارد‌های امنیتی به هم متصل هستند. بطور عمومی می‌توان این ابزارها را در خانه‌های هوشمند، سیستم پایش تصویری ترافیکی، دوربین‌های امنیتی سطح شهر، سیستم‌های پایش آلودگی هوا، هواشناسی، پیش هشدارهای زلزله و سیل و … مشاهده نمود که سطوح دسترسی گوناگون برای افراد مختلف در آن تعریف می‌شود. البته وقتی صحبت از اینترنت اشیاء می‌شود، منظور فقط قرار دادن برچسب‌های RFID بر روی تعدادی اشیاء به منظور دانستن مکان آنها نیست، بلکه هدف تعبیه کردن هوش مصنوعی در آنها است چرا که در آنصورت اشیاء هوشمندتر شده و چیزی بیشتر از آنچه که انتظار می‌رود انجام می‌دهند.

چالش‌های بکارگیری نوآوری در اینترنت اشیاء

۵- تفاوت اینترنت معمولي و اينترنت اشیاء
تفاوت هاي اينترنت اشياء و اينترنت معمولي را مي توان به پنج دسته تقسيم بندي نمود:
۱- عدم نياز به سخت افزار: از ويژگي هاي منحصر به فرد اينترنت اشياء، پنهان بودن قابليت هاي محاسباتي درون تار و پود اشياء بوسيله ايجاد لايه محاسباتي نامرئي مي باشد و اين قابليت، در تضاد با لزوم شروع تعامل انسان با شبكه هاي ارتباطي در اشياء خاص (تبلت، گوشي هوشمند، كامپيوتر، لپ تاپ و…) در اينترنت معمولي است زيرا براي ايجاد اين تعامل نياز به انجام پردازش اين فرايندها در سخت افزار دستگاههاي ارتباطي است.
۲- مقایسه تعداد نودها (گره‌های ارتباطی): درحال حاضر براي حدود ۲ ميليارد كابر اينترنت، بالغ بر ۳ ميليارد گوشي همراه و يك ميليارد دستگاه كامپيوتر در حال كار هستند و پيش بيني مي شود تا سال ۲۰۲۵، تعداد ۱۰۰ میلیارد دستگاه هوشمند و متصل به اینترنت وجود خواهند داشت.
اين تعداد کاربر اینترنت، در مقايسه با آمار توليد ۲ میلیون سنسور در ساعت و همچنين تولید ثابت و ميلياردي اشياء و كالاهاي مصرفي كه بسياري از آنها قابليت تجهيز به سنسورهاي مختلف و ارتباط با اینترنت اشیا را دارا مي باشند،‌ بسيار ناچيز است.
۳- شناسايي آسان حسگرها در مقابل پروتكل هاي سنگين اينترنتي: در مقابل پروتكل هاي سنگين اينترنت براي شناسايي و آدرس دهي مناسب، تكنولوژي‌ها و استانداردهاي جديد و بسيار كم حجمي در حد چند كيلوبايت، براي اينترنت اشياء طراحي شده است كه حتي بوسيله آن هر كامپيوتر متصل به شبكه مي تواند به هر شیئي برچسب دار دسترسي داشته باشد. براي مثال شرکت هوآوی در سال جاري خود را برای عرضه یک پلتفرم ۱۰ کیلوبایتی به نام «LiteOS» برای استفاده در «اینترنت اشیا» آماده می‌کند كه تا كنون سبكترين سیستم عامل در زمینه اینترنت اشیا بوده و در میان همه ابزار‌های هوشمند، از پوشیدنی‌های هوشمند گرفته تا خودروها کاربرد خواهد داشت. کمپانی مذکور همچنین می‌گوید که این پلتفرم نرم افزاری سبک را در اختیار همه توسعه دهندگان قرار خواهد داد تا آنها نیز بتوانند به سرعت محصولات و یا اپلیکیشن‌های هوشمند خود را توسعه دهند.
۴- اكثر سرويس هاي اينترنت معمولي براي استفاده انسان طراحي شده‌اند در حاليكه اينترنت اشياء از مداخله مستقيم انسان جلوگيري مي نمايد. به اين ويژگي «محاسبات خاموش» يا «محاسبات شفاف» گفته مي شود.
۵- موفقيت اقتصادي اينترنت معمولي به دليل قابليت انتشار و دسترسي محتواي آن است يعني تمركز آن روي ارتباطات است، در حاليكه تمركز اينترنت اشياء روي حجم كوچكي از داده هاي دريافت شده از اشياء يا شرايط خاص مي‌باشد كه براي تفسير نياز به ابزار ديگر دارند.
پياده سازي اينترنت اشياء معمولا حول اجراي لايه سنجش (متشكل از سنسورها) و همچنين اجراي لايه خدمات مي چرخد. در سطحي بالاتر مي توان اينترنت اشياء را در قالب شكل ۱ تشريح نمود:

  • موجود يا «شيء» كه مي تواند يك وسيله نقليه، جعبه، مكان، حيوان و … باشد.
  • حسگرها و يا ابزارهاي محاسباتي كوچك مرتبط با اشياء. اين ابزار اطلاعات مربوط به موجود و يا محيط اطراف آنرا گرفته، از اطلاعات ارتباطي لايه خدمات محافظت مي نمايد و از آنجايي كه در مرز بين اشياء فيزيكي و دنياي ديجيتالي قرار مي گيرند، بعنوان ابزارهاي مرزي شناخته مي شوند. برخي از اين حسگرها اختصاصي و بسيار ساده (سنسورهاي دماي محيط) و برخي مي توانند بي نهايت پيچيده باشند. بردهاي الكترونيكي نصب شده در اتومبيل هاي مدرن كه وظيفه كنترل خودرو و همچنين دستيار ارتباطي راه دور را بر عهده دارد جزو حسگرهاي بي نهايت پيچيده محسوب مي شود.
  • ارتباط بين حسگرها و لايه خدمات. اين ارتباط مي تواند در قالب پروتكل‌ها و يا استانداردهاي اختصاصي يا عمومي مختلف اتفاق بيفتد. حامل‌ها مي تواند بي سيم و يا باسيم بوده و بطور فزاينده اي از طبيعت همه جا حاضر ارتباطي واي-فاي و‌ ۲G/3G/4G استفاده نمايد.
  • لايه خدمات. اين لايه جايي است كه اطلاعات سنسورها و محاسبات اصلي مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين سطح ممكن است تعامل، بين ماشين‌ها و يا بين انسان و ماشين صورت گيرد.

۶- مثال هایی از کاربرد اینترنت اشیاء:

  • پايش جابجايي‌ها و تعاملات مانند دوربین‌های نظارتی نصب شده در مراکز جمعیتی حساس جهت شناسایی رفتارهای خطرناک افراد و یا اعمال غیرقانونی آنها.
  • ردگیری و تشخیص وسایل نقلیه و تشخیص خودکار تخلفات و تصادفات.
  • پایش عوامل و پارامترهای قابل اندازه گیری موثر در وقوع زمین لغزش‌ها مانند میزان رطوبت و جابجایی در خاک دامنه‌های شیبدار و … اعلام هشدار در صورت لزوم.
  • پایش عوامل و پارامترهای قابل اندازه گیری موثر در وقوع سیلاب مانند شدت و میزان بارندگی و سطح آب رودخانه‌ها و … اعلام هشدار در صورت لزوم.
  • پایش عوامل و پارامترهای قابل اندازه گیری موثر در وقوع زلزله و سونامی و اعلام هشدار در صورت لزوم.
  • پایش سلامت سازه ای پل ها، تونل ها، کارخانجات و تاسیسات تولید مواد خطرناک و رآکتورها و … و اعلام هشدار در صورت لزوم.

۷- اینترنت اشیاء و مدیریت شرایط اضطراری
معمولا مسئولان مديريت شرایط اضطراری از منابع اطلاعاتي ارائه شده توسط مسئولان محلي استفاده مي كنند. همچنين در كنار داده هاي مرجع همانند آمارنامه‌های جمعیتی، نقشه‌های جغرافیایی و زمین شناسی و تاسیسات زیربنایی، نقشه‌های مربوط به پهنه بندی سیلاب و زلزله و زمین لغزش و نقشه‌های مانند آن، داده‌های در لحظه جمع آوری شده قبل، حین و بعد از یک رویداد، جهت راهنمایی تصمیم گیرندگان مدیریت شرایط اضطراری بسیار ضروری می‌باشد.
شبکه جمع آوری داده حسگرهای موجود (آب و هوا، آلودگی، ترافیک، تشعشعات هسته ای، عکس‌ها و فیلم‌های ویدیویی و …) را می‌توان به عنوان «اینترانت اشیاء» معرفی نمود. این شبکه‌ها توسط سازمان‌های خاص مستقر شده‌اند و بعنوان قسمتی از فعالیت‌های محوری آن سازمان مدیریت می‌شوند و این داده‌ها معمولا درون فضایی محصور به نام شبکه سازمانی قابل دسترس خواهد بود و حتی اگر این اطلاعات بصورت در لحظه با دیگر سازمان‌ها به اشتراک گذاشته می‌شد، به دلیل اختصاصی بودن طرح‌های جمع آوری داده ها، استفاده و به اشتراک گذاری مجدد آن بسیار سخت خواهد بود. یکی از ویژگی‌های اصلی پروتکل‌های اینترنت اشیاء، طراحی برای باز بودن و ترکیب داده‌ها و سپس طراحی برای پیاده سازی سطح امنیت مورد نیاز هر سازمان است. به این ترتیب، اینترنت اشیاء در محیط فیزیکی اقدام به ایجاد فرصتی برای دسترسی، به اشتراک گذاری و ترکیب منبع اطلاعات در سطحی بسیار بالاتر از استاندارد‌های موجود کنونی می‌نماید.
بعنوان مثال در دنیای سنتی، عملیات مدیریت شرایط اضطراری با جمع آوری اطلاعات در مورد منطقه تحت تاثیر توسط گروه‌های پیشرو (پلیس، آتش نشانی، اورژانس، هلال احمر و …) آغاز می‌شود. اطلاعات جمع آوری شده می‌تواند شامل اطلاعات میدانی، تصاویر ویدیویی ضبط شده بوسیله دوربین‌های نصب شده روی بالگردها و یا دیگر طرح‌های موقت جمع آوری داده‌ها که برای بهبود آگاهی موقعیتی مستقر شده اند، باشد. این اطلاعات معمولا در طول عملیات مدیریت بحران کامل می‌گردد و جزو مجموعه اطلاعات مدیریت بحران محسوب می‌شود. حال وضعیتی را در نظر بگیریم که در آن مردم، وسایل نقلیه، وسایل خانگی، خیابان‌ها و ساختمان‌های تجاری به منظور اهداف خاصی مانند:

  • اتوماسیون خانگی و کاهش مصرف انرژی
  • مدیریت بیمه یا تعمیر و نگهداری پیشگیرانه
  • بهبود امنیت و مدیریت پسماند
  • ایمنی و تعمیر و نگهداری خیابان ها، پایش موثر تقاطع‌ها و جمعیت
  • پایش سلامتی سالمندان
    به انواع مختلفی از سنسورها مجهز باشند و امکان استانداردسازی دسترسی به ترافیک ارتباطی داده‌ها از راه دور مهیا باشد. معمولا برای راحتی و بنا به دلایل عملی، تمام این اطلاعات درون زمینه‌های نرم افزار خاصی در دسترس خواهد بود و از بهره برداری‌های غیر مجاز محافظت می‌شود. هرچند، در وضعیت اضطراری می‌توان این دسترسی را برای مسئولان باز نمود و دورنمایی در لحظه و بسیار با دقت تر از هرگونه اطلاعات دیگر از منطقه در اختیار آنان قرار داد. این اطلاعات می‌تواند شامل:
  • نمایشگر‌های در لحظه از جایی که مردم هستند و چه تعداد از آنها باید تخلیه شوند.
  • تشخیص وضعیت مردم بیماری که به توجه نیاز دارند.
  • اندازه گیری درجه حرارت و یا تابشی که نشان از شروع آتش سوزی در مکان‌های غیرقابل دسترس دارد.
  • وضعیت و جریان ترافیکی که به سوی منطقه حادثه دیده می‌رود و یا از آن دور می‌شود.
  • تصویری از ساختمان برای ارزیابی خسارات ناشی از انفجار یا دیگر خسارات سازه ای.
  • وجود نشتی الکتریکی، نشتی آب و …
    در اینجا باید به دوگانگی ساختار دسترسی به داده‌ها در اینترنت سنتی و اینترنت اشیاء توجه نمود. در دنیای سنتی چیزی که به شکل داده قابل استحصال است عمدتا از پیش تعریف شده است. در دنیای اینترنت اشیاء وضعیت به همین شکل باقی می‌ماند اما جریان داده‌های ارائه شده توسط افراد و سازمان هایی که شبکه سنسورها و اطلاعات باارزش خود را جهت کاهش پیامدهای بحران و افزایش ایمنی خود و دیگران منتشر می‌کنند، به آن اضافه می‌شود. واضح است که این موضوع نیاز به سطح بالایی از استانداردسازی دارد.

۸- چالش هاي مورد بحث
چالش‌های بسیاری برای اینترنت اشیا وجود دارد که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره می‌کنیم:

  • مسایل فنی: این چالش‌ها مشکلات بخش سخت‌افزار و بخش‌ نرم‌افزاری را در بر می‌گیرد. دریافت و پردازش داده‌های عظیم، تعداد و نوع سنسورها و برچسب ها، میزان نفوذ اینترنت، توجه به زیرساخت ها، عمر باتری، تعمیر و نگه‌داری، و قابلیت همکاری و سازگاری پلتفرم‌ها جزو این مشکلات محسوب می‌شوند.
  • مشکلات امنیتی و حریم خصوصی: در اینترنت اشیاء دستگاه‌ها، اطلاعاتی را فرستاده و دستوراتی را دریافت می‌کنند. از این رو نفوذ هکرها و سوءاستفاده از آن‌ چندان دور از انتظار نیست.
  • لزوم فرهنگ سازی: همیشه قبل از بکارگیری تکنولوژی‌های نوین، پیاده سازی آموزش‌های لازم و فرهنگ سازی برای استفاده مناسب و بجا از آن تکنولوژی ضروری می‌باشد. در غیر اینصورت، همانگونه که قبلا نیز شاهد آن بوده ایم، می‌توان ضررهای جبران ناپذیری را بواسطه استفاده نادرست از آن در جامعه متصور بود.
  • عدم پذیرش تکنولوژی‌های نوین: همانگونه که می‌دانیم برخی از مدیران و مسئولان در برابر پذیرش تکنولوژی‌های نوین در سازمان، بواسطه عدم اطمینان از کارایی، عدم ریسک پذیری، مقاومت در برابر تغییر در روال عادی فرایندهای سازمانی و یا ضعف دانش فنی، مقاومت می‌کنند که در این صورت رفع ضعف‌های یاد شده در سازمان بسیار ضروری می‌باشد.

۹- نتیجه گیری و پیشنهادات:
همانطوریکه دیدیم استفاده از سیستم‌های هوشمند و بروز به متخصصین مدیریت بحران کمک می‌نماید تا بتوانند بهترین بهره گیری لازم این تكنولوژی‌ها را برای نجات جان انسان‌ها بکار بندند که اینترنت اشیاء از این امر مستثنی نیست.

  • با توجه به محدودیت زمانی و حساسيت بالاي تصميم سازي در شرایط اضطراری، اینترنت اشیاء به دليل يكپارچگي بين سيستم هاي مختلف، سرعت انجام امور را افزایش داده و کمک می‌کند تا تصمیم گیری‌های مناسب ومتناسب در حداقل زمان ممکن صورت پذیرد.
  • باید توجه داشت که فرهنگ سازی لازم به منظور تامین بسترهای مناسب و متناسب فراهم آید.
  • تقابل سنت و تجدد در بحث اینترنت اشیاء از جمله نكات مهمي است که بايد با ادبيات متناسب با آن تعامل نمود.
  • استفاده از سیستم‌های ابری (Cloud) و بطور کلی محاسبات ابري (Cloud Computing) کمک می‌کند که در هر لحظه بصورت آنلاين بتوان بهترین عکس العمل‌ها را متناسب با داده‌ها و اطلاعات در اختیار در اختيار توصيف و تحليل نمود.
  • باید به سمتی حرکت كرد که بتوان از توان و ظرفیت‌های علمی جهان استفاده نموده و بصورت بروز و بهنگام به اثرات ناشی از انواع شرایط اضطراری مواجه شد.
  • بهتر است قبل از تحمیل تکنولوژی رایج (مثلا اینترنت اشیاء) آنرا در زمان روزآمدی بررسی نموده و پس از دریافت بازخورد متناسب و ایجاد زبانی مشترک آنرا (متناسب با نیازهای واقعی داخلی) بومی نموده و برای کشور عزیزمان، ایران اسلامی به نحو مقتضی استفاده نمود و مراقب این باشیم که تنها نام آن تکنولوژی نماند تا فقط به عنوان یک ژست مورد استفاده قرار گیرد.
  • فرق است بین صنعتی شدن و صاحب صنعت شدن که این مورد در خصوص تکنولوژی نیز صادق می‌باشد
  • استفاده از فناوي هايي مانند اینترنت اشیاء، زمانی خود را بیشتر نشان داده و نهادینه خواهد شد که در عین حالیکه اجرایی می‌گردد بتواند کارآفرینی لازم را داشته و افراد از رشته‌های مختلف در آن ضمن تولید سرمایه به کسب و کار بپردازند تا مانایی لازم را براي ادامه فعاليت دارا باشد. اين امر بويژه در شرايط اضطراري در زماني كه احساس در مرتبه بالاتر از تعقل قرار مي گيرد بيشتر خود را نشان داده و ضرورت ارتباط فناوري هاي نوين با برنامه، مديريت و سيستم تداوم كسب و كار بيشتر خود را نمايان مي سازد.

۱۰- فهرست منابع
•SENSIBLE FUTURE FOUNDATION / UNIVERSITY OF SALZBURG – CENTER OF GEOINFORMATICS / MINISTRY OF INFRASTRUCTURE AND ENVIRONMENT (NETHERLANDS), (2011)َ A Review of Emerging Technologies for Crisis Management (Report)
•United Nations, 2009 UNISDR Terminology on Disaster Risk Reduction
•Atzori, L., A. Iera, et al. (2010). «The Internet of Things: A survey.» Computer Networks 54(15): 2787-2805.
•Steenbruggen, J., I. Sitko (2011) Traffic incident management, the use of telecom data to support situational awareness, in preparation
•Sundmaeker, H., P. Guillemin, et al. (2010). Vision and Challenges for Realising the Internet of Things, European Commission, Information Society and Media.
•Yang L., et al. (2012). How the internet of things technology enhances emergency response operations, Elsevier.
•Zlatanova, S. and J. Li (2008). Geospatial Information Technology for Emergency Response, Taylor & Francis.

1 نظرات

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

It is main inner container footer text